• Ana Sayfa
  • »
  • Ro­bot­la­ra ah­la­ki de­ğer­ler yük­le­necek

Ro­bot­la­ra ah­la­ki de­ğer­ler yük­le­necek


   Ro­bot­lar sa­na­yi­de kul­la­nı­lı­yor. Ön­ce­den kod­la­nan ko­mut­la­ra uygun bir şe­kil­de ha­re­ket ede­rek üre­tim aşa­ma­sın­da yer alı­yor­lar. (*)
   Ancak bilim in­san­la­rı­nı en­di­şe­len­di­ren bir durum söz ko­nu­su…
   Ya robot hata ya­par­sa…
   Ni­te­kim yap­mış…
   Tem­muz ayı­nın baş­la­rın­da Al­man­ya’daki Volk­s­wa­gen fab­ri­ka­sın­da ça­lı­şan iş­çi­ler­den biri oto­mo­tiv mon­taj hat­tın­da­ki bir robot ta­ra­fın­dan öl­dü­rül­dü. Ro­bo­tun iş­çi­yi sı­kı­ca kav­ra­ya­rak metal bir lev­ha­ya yas­la­dı­ğı ve iş­çi­nin göğüs ka­fe­si­ni eze­rek ölü­mü­ne neden ol­du­ğu an­la­şıl­dı.
   1979 yı­lın­da bir Ford Motor iş­çi­si de robot ta­ra­fın­dan öl­dü­rül­müş­tü.
   Öl­dü­ren ro­bot­lar ‘aptal’ di-ye ni­te­le­ni­yor. Ken­di­le­ri­ne yük­le­nen prog­ram­la ha­re­ket edi­yor­lar. Se­çe­nek şans­la­rı yok. Öl­dür­me iş­le­mi­nin kod­la­ma­da­ki ko­mut­lar­da­ki kar­ma­şa­dan kay­nak­lan­dı­ğı sa­nı­lı­yor.
   Robot bi­li­mi ge­li­şi­yor. Ya-kın bir ge­le­cek­te ken­di­le­ri­ne daha fazla özerk­lik prog­ra­mı yük­len­miş ro­bot­lar gün­lük ya­şam­da görev ala­cak.
   Özerk­lik, iki­lem kar­şı­sın­da se­çe­nek kul­lan­ma hak­kı­dır.
Bu ne­den­le, bir­den fazla se­çe­nek­le karşı kar­şı­ya kalan ro­bot­la­rın yük­le­nen prog­ram­dan şaş­ma­dan doğru karar ve­re­bil­me­si ko­nu­sun­da bilim in­san­la­rı kafa pat­la­tı­yor.
   İşte bu­ra­da “Robot ah­la­kı” ko­nu­su dev­re­ye gi­ri­yor.
Bu ko­nuy­la il­gi­li bir deney var.
   Nao ti­ca­ri bir robot; in­san­la­ra ilaç­la­rı­nı al­ma­la­rı­nı ha­tır­la­tı­yor. Eğer hasta ilacı al­ma­mak için di­re­tir­se Nao ne ya­pa­cak? İlacı al­ma­yan hasta zarar gö­recek. Nao ısrar eder­se ‘aptal robot’ ta­nı­mı­na gi­recek; yani ‘özerk­li­ği­ni’ kay­be­decek.
   Nao’yu bu aç­maz­dan kur­tar­mak için Susan Leigh An­der­son ve eşi bil­gi­sa­yar uz­ma­nı Mic­ha­el An­der­son ça­lış­ma­lar ya­pı­yor. Bi­yo-etik­çi­le­rin zarar ver­mek/ fayda sağ­la­mak gibi çe­liş­ki­li du­rum­lar­da ne yap­tık­la­rı­nı araş­tı­rıp be­lir­li bir kalıp bu­lun­ca­ya kadar vaka ör­nek­le­ri­ni ka­te­go­ri­ze et­ti­ler. Elde et­tik­le­ri al­go­rit­ma­la­rı yeni bir ko­şul­la karşı kar­şı­ya kalan ro­bot­la­ra yol gös­ter­me­si için yük­le­di­ler.
   Bu ça­lış­ma son­ra­sı Nao’nun ah­la­ki ka­rar­lar al­ma­sı bek­le­ni­yor.
   Ko­nu­nun bizi il­gi­len­di­ren ta­ra­fı­na ge­lir­sek…
   Ör­ne­ğin, ro­bot­la­rın Tür­ki­ye’de si­ya­si ve ti­ca­ri alan­da görev al­dı­ğı­nı dü­şü­ne­lim.
   (Gerçi olmaz ya, hadi oldu di­ye­lim!) 
   Robot bir ba­ka­nın ti­ca­ret­le uğ­ra­şan robot oğlu, evin­de para sayma ma­ki­ne­le­ri ve para ka­sa­la­rıy­la ya­ka­lan­dı­ğın­da ve bunun bir rüş­vet iliş­ki­si ol­du­ğu kuş­ku­su or­ta­ya çık­tı­ğın­da ba­ba-oğul sa­vun­ma­la­rı­nı hangi prog­ram­la yap­ma­lı?
   Basit prog­ram­la mı, ah­la­ki de­ğer­ler içe­ren prog­ram­la mı?
   Bu konu hak­kın­da en ince ay­rın­tı­sı­na kadar bilgi edi­nen va­tan­daş, ken­di­si­ni tek prog­ra­ma kur­gu­lan­mış robot ye­ri­ne koyup ‘ben işime ba­ka­rım?’ mı de­me­li, yoksa robot bakan ve robot oğ­lu­na ah­la­ki değer prog­ra­mı yük­len­me­sin­de ıs­rar­cı mı ol­ma­lı?
   Bris­tol Ro­bo­tik La­bo­ra­tu­va­rı’ndan Alan Win­fi­eld, A-ro­bo­tu bir de­li­ğin içine düş­mek üzere ol­du­ğu­nu gör­dü­ğü, in­sa­nı tem­sil eden H-ro­bo­tun önüne geçip onu kur­tar­mak üzere prog­ram­la­mış.
A robot her se­fe­rin­de H’yi de­lik­ten düş­mek­ten kur­tar­mış.
Win­fi­eld, de­ne­yin bir son­ra­sın­da H-ro­bot sa­yı­sı­nı ikiye çı­kar­mış.
   Gö­rül­müş ki A-ro­bot sa­de­ce bir H-ro­bo­tu kur­ta­rı­yor.
   Sonuç bu olun­ca;
   Sa­de­ce prog­ra­mın­da yer alan ro­bot­la­rı kur­ta­ra­bi­len (mesela oğullarını) ahlak ek­si­ği si­ya­si ro­bot­la­rın, biz­le­ri de de­li­ğe düş­mek­ten kur­tar­ma­sı­nı bek­le­yen ça­re­siz ro­bot­lu­ğa evet mi, hayır mı?
(*) Kyn.: R. Os­kay-CBT, 1480) 













Diğer Yazıları
  • PAYLAŞ
  • İzlenme : 1533