banner272

Ganimet mi liyakat mi?

İLGİSİZLİK, BİLGİSİZLİK VE RANT GİBİ HASTALIKLAR TEDAVİ EDİLEBİLİR. AMA KİFAYETSİZLERE MAKAM SUNMA HASTALIĞI ÇARESİ BULUNAMAYAN KANSER TÜRÜ GİBİDİR.

Ganimet mi liyakat mi?

Politika yozlaştığında, azgın bir sel gibi toplumun her türlü değeri önüne katıp sürükler. Felaketten sadece masumlar değil yozlaşmaya kapı açanlar da nasibini alır.

Nasıl ki koronavirüs belası zengin-fakir, yöneten-yönetilen, sorumlu-sorumsuz ayırımı yapmıyorsa yozlaşma felaketi de aynıdır.

Politik yozlaşmanın nedenlerini araştırdığınızda karşınıza mutlaka, buna yol açanların kendilerine bir şekilde verilmiş gücü sorumsuzca kullandıkları gerçeği ile karşılaşırsınız.

Osmanlı Devleti'nin İngiltere tarafından korunarak parçalanmamasını engelleyip denge siyasetini geliştiren devlet adamı ve Britanya’nın en genç başbakanı William Pitt’in 1770’te sarf ettiği bir söz var:

“Sınırsız güç yozlaşmaya mahkûmdur.”

Başka devlet adamlarının da benzer sözlerini hatırlıyoruz.

“Güç ne kadar fazla ise o kadar tehlikelidir” Edmund Burke (1771)

“Güç, gücü kontrol etmeye hizmet etmelidir” Mentesquieu (1748)

“Güç yozlaşma doğurur, mutlak güç mutlak yozlaşma demektir” Lord Avton (1887)

Bunların tarih kayıtlarına geçtiği dönemlerden günümüze 300 yıldan fazla zaman geçti.

Geldiğimiz noktada, politik olarak elde edilmiş (şuna ele geçirilmiş diyelim!) sınırsız güç ve yetkinin nelere mal olduğunu görüyoruz.

Bu sınırsız güç çağdaş demokrasiler için birinci derecede tehdit olmayı sürdürüyor.

Son örnek ABD’nin yaşadığı Trump deneyidir. Siz bunu alın dünyada, bölgemizde, ülkemizde, başkentimizde, ilimizde, ilçemizde, tepeden tırnağa tüm kurumlarımızda yaşananlarla çakıştırın ve bir sonuç çıkarın.

Bu tür vakaları doğuran neden, siyasal ilgisizlik ve bilgisizlik, politik çıkar gruplarının rant peşinde koşmaları…

Kifayetsiz kişilerin liyakatle gelinmesi gereken makamlara politik tercihlerle atanması veya seçilmesi gibi faktörlerdir.

İlgisizlik, bilgisizlik ve rant gibi hastalıklar tedavi edilebilir. Ama kifayetsizlere makam sunma hastalığının, çaresi bulunamayan kanser türü gibidir.

Tarihte böyle dönemler yaşanmış.

ABD’de 19. Yüzyılda geçerli anlayış kayırmacılığın en güzel örneğidir. Her seçim sonucu memurlar yerlerini, seçimi kazanan siyasal partinin yandaşlarına bırakır. “Spoils System-Ganimet Sistemi” denilen bu sistemde, memuriyet siyasal partilerin yandaşlarına dağıtacağı bir ganimet olarak kabul edilir. (*)

Bu tezi savunanlar şöyle şu mantıkla hareket eder:

“Siyasi savaşta yenilenler görevlerinden çekilmelidir; ganimet savaşı kazananın hakkıdır.”

Daha açıkçası şudur:

“Memurluklar, liyakat ve eşitlik gözetilmeden siyasal iktidara destek olan ve yardım sağlayan kimselere ödül olarak dağıtılmalıdır.”

Bazıları, “Ne güzel işte, ABD böyle yapmış biz de bu gün onu yapıyoruz. Ne var bunda?” diyecektir.

Ancak ABD’de bu dönemin ömrü fazla olmamış.

1881 yılında seçimi kazanıp ABD’nin 20. Başkanı seçilen James Abram Garfield, göreve gelişinin henüz dördüncü ayında Washington Garı’nda uğradığı suikast sonucu hayatını kaybeder. Tahmin edileceği gibi suikastçı, ödüllendirilmeyi bekleyen ancak iyi bir idari göreve atanmayan parti yandaşıdır.

Bu olay “Ganimet Sistemi”nin de sonunu getirir. O gün bu gündür ABD atamaları liyakate göre yapılmaktadır.

Bizim tarihten ders alma gibi bir alışkanlığımız yok. ‘Şanlı geçmişimiz’ der  övünürüz. Osmanlı İmparatorluğu’nun yükseliş dönemini öne çıkarıp gerileme ve yıkılış dönemlerini pas geçeriz.

Şimdinin gelişmiş ülkeleri sanayi devrimi basamaklarını hızla tırmanırken, bizler saray entrikaları ile gün geçiriyorduk. Ulufe gibi eşe dosta koltuk bağışlarken koca imparatorluğu göz göre göre batırdık.

Eloğlu aslını üretirken biz montajına fit olduk. Ardından onların çöpünü süpürür konuma düştük.

Bugün Konya kadar toprağı olan Hollanda modern tarımla bizim 5-6 katımız kadar tarım ürünü ihraç ediyorsa bunun nedenlerini sorgulamamız gerekir.

Bilelim ki bu farka yol açan nedenlerin birincisi, liyakat gerektiren makamların ganimet olarak görülmesidir.

Hazineniz tam takırsa, belediyeleriniz borç denizinde yüzüyorsa, sağlık ve eğitim sistemleriniz fiziki mekânları güzelleştirmekten ibaretse, hukuk sisteminiz topallıyor, adalete güven yerlerde sürünüyorsa nedenlerini sisteminizde arayacaksınız.

(*) Coşkun Can Aktan-Politik Yozlaşma ve Kleptokrasi-AFA 1992)

Güncelleme Tarihi: 31 Ocak 2021, 16:40

Cihan Ersöz

YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER